• DOLAR
    $4.146,0600
  • EURO
    $0,7955
  • ALTIN
    $48.832,1100
  • BIST
    $153,3000
Cumhuriyet Savcısı Mehmet Aykut CİHANGİR
Cumhuriyet Savcısı Mehmet Aykut  CİHANGİR
gizli-maildir@adaletmedya.net
Adil Bir Toplumsal Düzen İnşasında “Üç K Metaforu”; Kurallar, Kurumlar, Kişiler
  • 18 Kasım 2021 Perşembe
  • 1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
  • +
  • -

Kuram geliştiriciler, bir yerde etkin ve verimli işleyen bir sistemin kurulması için kısaca “Üç K” diye özetlenen bir metaforu kullanmaktadır.

Nedir “ÜÇ K” metaforu?

Kurallar, kurumlar, kişiler.

Gerçek anlamda işleyen bir yapı ve sistem kurulması bu üç “K” arasında sağlanacak uyum ile mümkün olabilmektedir.

Adaleti hâkim kılan devletler, güçlü olabilirler.

Peki, adaleti nasıl güçlendireceğiz, adil bir toplumsal düzeni nasıl inşa edeceğiz?

Kural, kurum ve kişiler arasındaki uyum ile.

1-Kurallar

Her şeyden önce etkin bir sistem kurulması o alandaki kuralların adil olması ile kaim olacaktır.

İnsanlar, eylemlerini temel değer ve ilkelere göre gerçekleştirirler.

İlkeler, eylemlerimize etki eden, irademizi yönlendiren, bize doğru ile yanlışı, iyi ile kötüyü, haklı ile haksızı ayırt etme konusunda yardımcı olan normlardır.

Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması bir ilkedir.

Hukukta, usul ekonomisi bir ilkedir. Bu ilke davaların en az masrafla ve en etkin ve hızlı şekilde görülerek adil yargılanma hakkının en etkin şekilde tecelli etmesini ifade eder.

Diğer taraftan kurallar, ilkelere uygun olarak davranış yol ve yöntemlerini gösteren normlardır. Kurallar, belirli durumlar karşısında nasıl davranılması gerektiğini ortaya koyan rehber niteliğindedir. Kurallar belirsizliği azaltır, öngörülebilirliği sağlar, güven ve istikrarı temin eder. Kurallar bireyi özgürleştirir. Yapılmaması gereken davranışlara karşı koruma görevi görür. Sistem inşa eder. Yapılması ve yapılmaması gereken durumları ortaya koyarak insan davranışlarını belirli bir düzene sokar.

Kurallar, toplum halinde yaşamanın gereğidir. Düzeni sağlamanın ve korumanın yolu kurallı bir yapı inşa etmekten geçer. Kuralların olmadığı yerde karmaşa ve karışıklık olur. Her insanın her istediğini yapabilmesi özgürlük değildir. Bu durumda hiç kimsenin özgürlük alanı güvencede değildir. Kurallar bir yandan insan davranışlarını sınırlarken diğer yandan kişilere bir özgürlük alanı ve korunaklı bir yaşam alanı sağlar. Kurallar, hak ve özgürlük alanı ile yasak ve sorumluluklar alanı inşa ederek bireylerin sağlık, huzur ve esenlik içinde yaşamalarını amaç edinir.

İşte adaletin hâkim olduğu esenlik ve huzur içindeki bir toplumsal yaşamın sağlanmasının birincil koşulu, kurallardır.

Mahkemelerin, yargı organlarının görevi hukuk kurallarını uygulamak olduğundan her şeyden önce, ülkede egemen olan kurallar adaletli olmalıdır. Kurallar, adalet temel değerine uygun olarak hazırlanmalıdır. Aksi halde en görkemli kurumlar kurulsa ve inşa edilse, en değerli hukukçular istihdam edilse bile adil olmayan kuralların olduğu bir sistemde adil bir yapının inşa edilmesi düşünülemez.

2-Kurumlar:

İkinci aşamada, kurumlar etkin ve verimli şekilde tesis edilmelidir.

Bir başka deyişle, kurallar adil olmalıdır, ancak eğer o kuralları hayata geçirecek kurumlar kurulmazsa kurallar bir hayal ürünü olmaktan öteye gidemez.

1924 Anayasasında kanunların Anayasaya aykırı olamayacağı düzenlenmişti, ancak Anayasa Mahkemesi kurulmamıştı. Bu Anayasa döneminde fiilen kanunların Anayasaya uygunluğuna ilişkin olarak bir denetim yapılmamıştır. Anayasal yargı denetimi 1961 Anayasası döneminde kurulan Anayasa Mahkemesi ile birlikte mümkün olabilmiştir.

Şu halde bir konuda kural inşa etmek yetmez, o kuralın öngördüğü sistemin kurulabilmesi için uygun kurumlar muhakkak oluşturulmalıdır.

Adil olan kuralları hayata geçirecek mekanizmalar, kurumsal kapasite imkânları sağlanmalıdır.

En temel olarak kamu hizmetlerinin sunulmasında yürütme ve idare fonksiyonunun icra edildiği her tasarrufta adalet ilkesine uygun davranılmalıdır.

Kamu binaları, kurum ve kuruluşlar ile adalet sarayları fiziksel yapı imkânları itibariyle hizmet ve görevin gerektirdiği nitelik ve niceliğe sahip olmalıdır.

Adil yargılanma, adalete erişim hakkının tecelligahı olan kamusal tesis bina ve fiziksel yapı olanakları hizmetin niteliklerine ve niceliklerine uygun olarak tesis edilmelidir.

Aksi halde yüce bir değer olan adaletin hayata geçmesi düşünülemez.

Adaletin tecelli ettiği makam ve yerler, adalet yüce değerinin niteliğine uygun özelliklerde olmalıdır.

Önceleri hükümet konakları girişlerine sıkışan adliye imajımız vardı. Sonraları birçok büyük adalet sarayı inşa edildi. Bununla yargının fiziki yapısı ve kurumsal kapasitesi güçlendirildi. Bu çalışmalar adalet bilincinin yerleşmesi açısından son derece büyük bir işlev sağlamıştır.

3-Kişiler:

Nihayet son aşamada kişiler, insan unsuru.

Adil kurallar ve buna uygun kurumları hayata geçirecek, ete kemiğe büründürecek en önemli lokomotif insan unsurudur.

Dünyanın en mükemmel kuralları hazırlansa, kurumları kurulsa; ancak bunları hayata geçirecek nitelik ve nicelikte iyi yetişmiş insan kaynağı yoksa orada iyi işleyen bir yapı kurulması düşünülemez.

Bu yönüyle mesele temelde bir zihniyet meselesidir.

“İyi hukukçu kötü kuralı hayata geçirebilir” şeklindeki eski bir deyiş bu zihniyet meselesinin önemini vurgulamaktadır. Reformlar, adaletli kurallar; bu konuda yetkin, donanımlı, gerekli bilgi, beceri, tutum, davranış, yetkinlik ve yeterliğe sahip insan kaynağı ile kaim olacaktır.

Adalet alanındaki insan kaynağı, yargı mensupları ve adalet çalışanlarıdır.

Yargı mensupları, hâkim, savcı ve avukatlardır.

Adalet çalışanları; yazı işleri müdürü, icra müdürü, zabıt kâtibi, mübaşir gibi personeldir.

Bunun yanında geniş ölçekte toplumu oluşturan tüm kişilerin adalet bilincine sahip olması, hak ve özgürlükleri ile sorumluluk ve ödevlerini bilmesi ve adalet bilinci ile başkalarının hukukuna riayet ederek yaşama anlayışının sağlanması halinde sağlıklı, etkin ve verimli işleyen hukuk toplumunun oluşturulması sağlanacaktır.

Ezcümle, gerçek anlamda iyi işleyen adil bir toplumsal yapı ve sistem kurulması; kural-kurum-kişi şeklinde bu “Üç K” arasında sağlanacak uyum ile mümkün olabilecektir.

 

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

AdaletMedya İnstagram Hesabımız
ads