• DOLAR
    $1.915,1500
  • EURO
    $0,6631
  • ALTIN
    $32.006,4300
  • BIST
    $129,3300
Av. Asya AKIN
Av. Asya  AKIN
email.adresi.gizlidir@adaletmedya.net
Tat Markalarının Tescil Edilebilirliği
  • 18 Mayıs 2021 Salı
  • 1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
  • +
  • -

Marka, belirli mal ve hizmetleri anonimlikten kurtarır ve bu sayede tüketiciler de almak istedikleri mal ve hizmetleri başka teşebbüslerin mal ve hizmetlerinden ayırt edebilmektedir.[1] Pazara sunulan mal ve hizmetin bir marka taşıması o mal ve hizmete tüketiciler nezdinde, kalite, tanınmışlık, ulaşılabilirlik gibi birçok özelliği taşıdığını söyleyebiliriz. Özellikle günümüzde yoğunlaşan ticari hayat sebebiyle, pazarda yerini yeni alacak olan mal ve hizmet üreticileri için kaliteli ürün sunmanın yanında bir marka belirlemek zaruri hale gelmiştir. Yaratılacak olan markanın dikkat çekici olması hem markanın akılda kalıcılığı hem de okuma-yazma bilmeyen tüketicilere hitap etmek açısından önemlidir.[2]

Bu makalede ilk akla gelen ve geleneksel markalar olarak adlandırılan; sözcükler, şekiller, rakamlar, harfler gibi klasik marka algısından uzaklaşılarak yaratılan tat markalarının tescil edilebilirliği ve tescil edilebilirlik koşullarını ele alacağız.

SMK’da ‘’Marka olabilecek işaretler’’ kenar başlıklı m.4’e göre marka,  ‘’Bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerin mallarından veya hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlaması ve marka sahibine sağlanan korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayabilecek şekilde sicilde gösterilebilir olması şartıylakişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi olmak üzere her tür işaretten oluşabilir.’’ şeklinde tanımlanmıştır.

Markanın SMK’daki tanımına da dayanarak; marka olarak yaratılan işaret, bir işletmenin mal ve hizmetlerini diğer işletmenin mal ve hizmetlerinden ayırt etmeye yarar. Ayırt edicilik unsuru markanın unsurları arasında en büyük öneme sahiptir. Ayırt edicilik hem marka olabilirliğin hem tescil edilebilirliğin önkoşuludur.[3] Ayırt ediciliğin belirlenmesinde markanın hitap ettiği çevre önemlidir.

Anlaşılacağı üzere 556 sayılı KHK’da baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilenifadesi yerine gelişen teknoloji ve çağın gereklilikleri göz önüne alınarak SMK’da getirilen  ‘’koruma konusunu açık ve kesin olarak anlaşılabilecek şekilde sicilde gösterilebilirlik şartı’’ marka sahibine daha geniş bir özgürlük alanı tanınmıştır.SMKY m.7’de [4] ses markası gibi bazı yeni marka türlerinin tescil başvurusunda, işaretin grafikle gösterilmesi zorunluluğundan vazgeçilerek, marka sahibine sağlanan korumanın açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlamaya elverişli elektronik bir kaydın sunulması yeterli görülmüştür.[5]

Markaları çeşitli açılardan farklı olarak gruplandırmak mümkündür. Bunlara örnek olarak ve makalemizin konusunda tat markalarına değineceğimizden; markaları geleneksel ve geleneksel olmayan markalar olarak inceleyelim. Geleneksel olarak markalar genelde kelime, rakam, logo veya bunların kombinasyonundan oluşmakla birlikte, hızla gelişen yeni üretim

teknolojilerinin pazara hızla girmesi ve markaların tüketicinin dikkatini çekmekteki önemli rolü, geleneksel olmayan markaların kullanımını ve tescilini yaygınlaştırmıştır.[6]

Tat alma, beş duyudan biridir. Dile temas eden nesnelerdeki kimyasal maddelerin kemoreseptörler tarafından algılanması sonucu oluşur. Tat algısı; tatlı, tuzlu, ekşi, acı olarak ifade edilen tat sınıflarından bazılarıdır. Temel tatlar haricinde yağlımetalik gibi çok çeşitli tat sınıfları mevcuttur.[7]

Koku gibi tat alma duyusu da, kişiden kişiye ve belli faktörlere göre değişkenlik gösterir; ancak tat algısı için ürünün dil ile teması gerekmektedir, bu sebeple tat markalarının kullanım alanları koku markaları ile kıyaslandığında oldukça kısıtlıdır. Örneğin, ayakkabı emtiası için tadın tescil edilmesi anlamsızdır, ancak yiyecek-içecek veya diş ürünleri için düşünüldüğünde tat başlıca unsur olarak kendini göstermektedir. Ancak gıda ürünleri için tat, zaten ürünün doğası gereği olması gereken bir unsur olduğundan, marka olarak tescili mümkün olmayacaktır.Ancak, ayırt edici nitelikteki bir tadın; diş fırçası, diş ipi veya kürdangibi normalde “tatsız” olarak üretilen, aynı sektöre ait ürün kategorilerine yayılması ve tüketici zihninde söz konusu tadın belli bir ticari kaynaktan geldiği izlenimi yaratılması olası gözükmektedir. Her ne kadar sınırlı sayıda da olsa, böyle bir durumda tat markalarından söz etmek mümkün olabilir.[8]

Tat markalarının tescilinin kabul edildiği ofislerden biri Benelüks Marka Ofisi, meyankökü tadını tat markası olarak tescil etmiştir ve grafiksel gösterim şartını yerine getirdiğini kabul etmiştir.[9] Ancak, tat markalarında tartışılan husus; tadın marka algısını yerine getirip getiremeyeceği (yani tat algısı ile beraber o ticari işletmenin çağrışımının yapılarak akla gelmesi)  eğer getirebiliyorsa; grafiksel gösterim basamağını nasıl sağlanacağıdır. Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (OHIM), farmasötik preparatlar için yapılan “yapay çilek tatlandırıcısı tadı” marka başvurusunu kabul etmemiştir.Bu kararda, Avrupa Adalet Divanı’nın Sieckmann kararına atıf yaparak, tat markalarında da koku markalarında olduğu gibi markanın kelimeler ile tanımlanmasının, markanın grafik temsili şartını yerine getirmediği sonucuna ulaşmıştır. Ayrıca, bu tadın tescili halinde bu firmanın tekeline verilecek yapay çilek tatlandırıcısı tadının başka ilaç firmaları tarafından kullanılmasının rekabeti engelleyeceği düşüncesi de dile getirilmiştir.[10][11]Ayrıca tüketicilerin bu tadı marka olarak değil de, farmasötik ürünün kötü tadını gidermek için kullanıldığı şeklinde algılayacaklarını tespit ederek, “yapay çilek tatlandırıcısı tadı”nın marka olamayacağı sonucuna ulaşmıştır.[12]

ABD ve Norveç gibi bazı ülkelerin ofisleri, işaretin kendisi ile ilgili diğer şartlar sağlanıyorsa, markanın sözcüklerle tarif edilmesini yeterli ve kabul edilebilir görmektedir. N.V. Organon isimli şirket tarafından 2004 yılında yapılmış marka başvurusu, tat markalarına ilişkindir. Söz konusu başvuru ile “hızlı çözünen ilaç tabletleri ve hapları için portakal tadı” nın tescili talep edilmiştir. Karar uzmanı başvuruyu reddetmiş, karara itiraz üzerine davayı inceleyen USPTO bünyesindeki Marka Muhakeme ve Temyiz Kurulu (TTAB), markanın işlevsel olduğu ve marka fonksiyonu görmediği gerekçeleriyle ret kararını onamıştır.Bununla birlikte, Kurul, kararının; tadın hiçbir suretle marka işlevi göremeyeceği anlamına gelmediğini de belirtmiştir. Bu karar tat markaları açısından emsal teşkil etmekte ve tadın ABD’de marka olarak tescil edilmesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.[13]

 

Her ne kadar Benelüks Marka Ofisi, USPTO ve Norveç Ofisleri için tat markalarının tescili mümkün gözükse de; OHIM’in verdiği karar ile benzer perspektifte, SMK’da, mülga 556 sayılı KHK ’da yer alan ‘’  çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen’’ hükmü yerine ‘’ayırt edici niteliği sağlayan’’ ve ‘’sicilde gösterilebilir olma koşulunu’’ sağlayan her türlü işaretin marka olarak tescil edilebileceği şeklinde düzenleme yapılarak marka olabilecek işaretlerin kapsamı genişletilmiş olsa da;  gerek ticari teamül, gerek sınai mülkiyet ofisleri uygulamalarında, tadın marka olarak kullanılması ve tescili oldukça istisnai hallerle sınırlıdır.[14]TPE’nin 2019 yılında yayınladığı Kılavuz’a göre ‘’Mevcut teknolojilerle koku markalarının SMK’nın 4 üncü maddesi kapsamında korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayacak şekilde sicilde gösterilmesi mümkün görünmemektedir.’’ şeklindeki hükmün tat markaları için de geçerli olacağı belirtilmektedir.[15]

Sonuç olarak tat markaları uygulama alanı oldukça sınırlı olan geleneksel olmayan markalardandır. TPE’nin 2019 Kılavuzunda tat markaları ile ilgili açıklamada koku markalarına gönderme yapılarak, sicilde gösterilebilir olmadığı belirtilmektedir. Benzer şekilde OHIM de, tescili istenen ‘’yapay çilek tatlandırışı tadı’’ davasında AAD’nin Sieckmann davasına atıf yapmıştır. Ancak, ABD’nin  N.V. Organon’a tescili istenen tat markasına olumsuz karar vermiş, ama açıklamasında tadın hiçbir suretle marka işlevi göremeyeceği anlamına gelmediğini de belirtmiştir.  Bununla birlikte, Benelüks Marka Ofisi’nin marka olarak tescil ettiği meyankökü tadı da, tat markalarının tescili ile ilgili düşüncelerin ve taleplerin ticari hayatın canlanması ve teknolojinin ilerlemesi ile birlikte artacağını söyleyebiliriz.

 

Av. Asya AKIN, LLM

 

Kaynakça;

[1]Karasu (Suluk/Nal), Fikri Mülkiyet Hukuku, Ankara 2017, s.159

[2]Eroglu Sevilay,’’ Soyut Renk, Ses ve Üç Boyutlu İşaretlerin Marka Olarak Tescili’’, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:5 Sayı:1, İzmir 2003 s.95’ten naklen Kleiner, Christoph: Warenzeichenrecht für Entwicklungsländer, München 1985 s.80

[3]Arkan, Sabih., Marka Hukuku, Cilt 1, Ankara 1997, s.36

[4] Bkz. RG, 24.04.2017, S.30047.

[5]Karasu (Suluk/Nal), a.g.e., s.162

[6]Dağ Aktaş, Yasemin.; Kenaroğlu, Yasemin., Geleneksel Olmayan Markalar Ve Sınai Ve Mülkiyet Kanun Tasarısı İle Getirilen Düzenlemeler, Legal Fikri ve Sınai Haklar Dergisi Cilt:12 Sayı:45, İstanbul 2016 S.79

[7] Wikipedia sözlüğü ( https://tr.wikipedia.org/wiki/Tat_alma )

[8]Karadenizli, Hasan T. ‘’Yeni Marka Türleri ve Tescil Edilebilirlikleri’’ Uzmanlık Tezi, Türk Patent Enstitüsü, Ankara 2008, s.142

[9]Karadenizli, Hasan T., a.g.e. s.143’den naklen Benelüks tescil no: 625971, “The trademark consists of the taste of liquorice applied to goods in class 16 (taste mark)

[10]Karadenizli, Hasan T., a.g.e. s.146

[11]Köse, Mutlu Yıldırım.; Tınaz, Canan.; Atlı, Tuğçe.; . ‘’ Geleneksel Olmayan Markalar’’ Ankara Barosu FMR Dergisi, 2014/2. s.95

[12]A.g.e. s.95

[13]Karadenizli, Hasan T., a.g.e. s.144

[14]A.g.e. s.143

[15]TPE, Marka İnceleme Kılvavuzu, 2019 s.19

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

AdaletMedya İnstagram Hesabımız
ads
– Resmi Twitter Hesabımız