Hukuk Haberleri
Av. Asya  AKIN
Av. Asya AKIN
20 Nisan 2021
Av. Asya AKIN

Markanın Tescilli Olduğu Mal veya Hizmetler İçin Jenerikleşmesi Hali

6769 sayılı SMK’da 556 sayılı KHK’dan farklı olarak, markanın iptal halleri hükümsüzlük hallerinden ayrı olarak düzenlenmiştir. Madde metnine göre iptal hallerinden biri var olduğunda markanın iptaline talep üzerine ilgili kurum tarafından karar verilir. (Bkz. SMK m.26) Markanın kullanıldığı mal veya hizmetler için yaygın bir ad haline gelmesi de SMK m.26/1-b’de bir iptal hali olarak düzenlenmiştir. Markanın yaygın bir ad yani jenerik hale gelmesinde marka sahibinin olumlu veya olumsuz bir davranışının sebep olup olmadığı incelenecek ve markanın yaygın ad haline gelmesinde marka sahibinin davranışı söz konusu değilse bu maddeye dayanılarak markanın iptal edilmesi mümkün olmayacaktır.

Marka sahibinin fiillerinin ne olduğunu belirlemek önem arz edecektir. Marka sahibinin davranışları, kendisinin bile markayı mal/hizmet adı olarak kullanarak jenerik hale gelmesine katkı sağlayacak şeklinde aktif bir davranış olabileceği gibi, SMK m.8’e göre;

‘’Tescilli bir markanın, basılı olarak veya elektronik ortamda sunulan sözlük, ansiklopedi ya da başka bir başvuru eserinde, tescilli olduğu belirtilmeden jenerik ad izlenimi verecek şekilde yayımlanması durumunda, marka sahibinin talebine bağlı olarak yayımcı, elektronik ortamda sunulan eserlerde derhal, basılı eserlerde ise yayımın talebi takip eden ilk baskısında markanın tescilli olduğunu belirtmek suretiyle yanlışlığı düzeltir ya da markayı eserden kaldırır.’’

Bu durumda marka sahibine verilen yetki ve yüklenen sorumluluğun gereğini yerine getirmemek biçimindeki pasif ve ihmali davranış şeklinde de ortaya çıkabilir. Marka sahibinin gerekli önemleri almaması buna örnek olarak verilebilir. Marka sahibi, markasının tüketiciler tarafından cins adı kullanımına engel olamaz. Daha çok medya araçlarındaki, malların üzerindeki veya hizmetlerin sunumundaki kullanımı etkileme ve engelleme durumu mümkündür. Markanın jenerikleşmesinde, özellikle basın yayın araçlarındaki kullanım şeklinin, temel etken olduğu görülmektedir. Bu durumu engellemek için marka sahibi gerekli önlemleri almalıdır. Eğer, marka sahibi, gerekli reklam kampanyaları düzenleyerek, medya araçlarını aktif kullanarak markanın jenerikleşmemesi için gerekli önlemleri aldığı halde markanın yaygın bir ad haline gelmesine engel olamadıysa, madde metninden de anlaşılacağı üzere markanın iptaline karar verilemez. Ancak, bu fiillerin incelemesinin her somut olaya göre yapılması gerektiği unutulmamalıdır.

ABD’de kağıt mendil yerine’’Kleenex’’ markasının kullanılması bu konuya örnek olarak gösterilebilir. Kleenex, markasını korumak için bir reklam kampanyası başlatarak ‘’Kleenex, is a brand name…’’ sloganını içeren bir internet sayfası açmıştır. Doğrudan tüketicileri bilinçlendirmeye yönelik kampanyalar, markanın yaygın ad haline gelmesini önlemeye yöneliktir.

Hollanda’da Teflon markasının yaygın ad haline gelmesi sebebiyle açılan davada, ‘’Teflon’’ ibaresinin ayırt edici özelliğini kaybettiği sebebiyle markanın sicilden terkin edilmesine karar verse de istinafa taşınan davadaki incelemede, marka sahibinin ayırt ediciliğin kaybedilmemesi için gerekli önemleri aldığı ve bu süreçte pasif kalmadığı sebebiyle, davanın reddine karar vermiştir.

Konuyla ilgili Yargıtay 11.HD.’nin 2013/16434E., 2014/5461K. sayılı kararında da “marka sahibinin markasına dayalı olarak çok sayıda hukuk ve ceza davası açtığı, markasının yaygın bir ad haline gelmemesi için gerekli tüm önlemleri aldığı ve markasını korumaya çalıştığı’’ üzerinde durulmuştur.

Markanın yaygın ad haline geldiğinin kabulü için, markanın toplum genelinde ayırt ediciliğini kaybetmesi, yani toplumun önemli kesiminde o ibarenin artık marka olarak algılanmaması ve o ibarenin herhangi bir ürün/hizmetin adı haline gelmiş olması gerekir. Jenerik markalar genelde, pazara ilk giren, veya piyasaya hakim olan markalardır. Markanın kullanıldığı dilde, o ürün veya hizmet için bir karşılığın olmaması da jenerikleşmede önemli bir etken oluşturur. Buna örnek olarak, Türkiye’de Nescafe, Sana, Orkid, Kalebodur, Camsil markaları verilebilir.

Eğer, jenerik hale geldiği sebebiyle marka iptal edilirse artık o marka, o mal/hizmet için serbest işaret haline gelir. Ancak, markanın kullanıldığı mal/hizmet dışında da jenerik hale gelip gelmeyeceği konusu tartışmalıdır.

Sonuç olarak, markanın jenerik hale gelmesi sebebine dayanarak iptal edilebilmesi için marka sahibinin aktif davranışları, veya markanın jenerik hale gelmesi konusundaki gerekli önlemleri almaması, pasif kalması gerekmektedir. Eğer, marka sahibi gerekli tüm önlemleri almış, ancak marka jenerik ad haline geldiyse, markanın iptal edilemeyeceğini belirtmek gerekir.

                                                                                              Av. Asya Akın, LL.M.

ads

Bir Yorum Bırak

Tüm Hakları Saklıdır © 2019 Adalet Medya.net